Gedragsverandering bij je hond….

Herdershonden en natuurlijk ook onze Zwitserse witte herder zijn fantastische honden. Kijk in die lieve trouwe ogen en je wordt op slag verliefd. Met hun prachtige uiterlijk en krachtige verschijning, maar ook hun vriendelijke zachte karakter voor hun baasjes en will to please maken het geweldige honden. Ze sluiten je voor altijd in hun hart . Aanhankelijk en soms echt type ruwe bolster, blanke pit. Maar met een zachte en gevoelige persoonlijkheid voor hun baasjes en directe omgeving. Ze zijn stemmingsgevoelig en ruzie of spanningen, stress of verdriet in huis zal ogenblikkelijk z'n weerslag hebben op het gedrag en welzijn van je hond

Gedrag van de hond

Bij het (ongewenste) gedrag van je hond spelen een aantal zaken. Zoals jullie wellicht weten zijn er 7 emotionele systemen bij honden bekend en een aantal zul je ongetwijfeld elke dag in meer of mindere mate meemaken:

- Seeking /zoeken/verlangen/motivatie

- Rage / woede/prikkelbaarheid

- Fear / angst

- Lust /erotische gevoelens

- Care / zorgzaamheid/koestering/aantrekkingskracht

- Panic /paniek/verdriet scheidingsnood/verlatingsangst)

- Play / spel/plezier

Maar natuurlijk speelt ook het karakter en de genetische erfelijke aanleg van je hond een rol. En denk daarbij ook eens aan de invloed van emoties, stemmingen en het temperament van de hond. Allemaal verschillende aspecten die elkaar beïnvloeden en het gedrag en de intensiteit van het (ongewenste) gedrag bepalen. Over de genetische factoren dadelijk meer, eerst even wat uitleg over emoties.

Korte duur

Emoties zijn vaak van korte duur en kennen een altijd een aanleiding, een bepaalde prikkel maakt kwaad, bang, verdrietig, jaloers of vrolijk enzovoort. Stemmingen daarentegen hebben niet altijd een precieze aanleiding, het gaat hierbij meer over een algemeen gevoel, van (on) behagen, irritatie of frustratie of verveling. En het temperament van de hond bepaalt ook zeker hoe er op een bepaalde emotie of stemming wordt gereageerd. Is de hond meer in zichzelf gekeerd, bedachtzaam, impulsief, vrolijk, uitbundig et cetera. Allemaal dingen die je als je goed oplet en de houding en gedrag van je hond observeert en analyseert terugziet.

Maar let op: sommige gedragingen kunnen in verschillende gedragssystemen vallen, dus de context is zeker ook altijd belangrijk, denk bijv. aan urineren: de ene keer valt dat onder het uitscheidingsgedrag, maar het kan ook territoriaal gedrag zijn.

Kortom: als je aan de slag gaat met het gedrag van je witje besef dan welke erfelijke en genetische raseigenschappen (nog) voorkomen in je hond en onderschat het belang ervan niet. Want je hond heeft ze en moet er iets mee doen, verbieden en negeren leidt vaak tot frustratie en die leiden altijd tot gedragsproblemen. De raseigenschappen zijn voor je hond een uitlaatklep en je kunt er je hond geen groter plezier mee doen dan door er op een goede manier inhoud en vorm aan te geven en in plaats van wat veel hondenbaasjes doen, namelijk er tegen strijden. Het is toch veel en veel leuker en beter om samen te werken, je hond te coachen, te begeleiden en te stimuleren en samen een superleuke tijd te hebben.

Probeer daarbij eens te ontdekken in welke van de bovengenoemde gedragssystemen het gedrag dat je hond op dat moment laat zien thuishoort, zodat je ook daar op in kunt spelen. En schrijf voor jezelf eens op, na een observatie van je hond over langere tijd, welke emoties je hond vaak laat zien, maar vooral hoe zijn stemming meestal is, en hoe temperamentvol hij is. Dat helpt je hond en zijn of haar behoeften of drijfveren beter te begrijpen, zodat je daar ook weer op kunt inspelen.

Slim, leergierig en houden van uitdaging

En natuurlijk blijven het slimme leergierige honden die zowel lichamelijk als geestelijk wel van een uitdaging houden. En ze gedijen goed bij een baasje die duidelijkheid geeft en regels en kaders kan opleggen waar nodig. Want bedenk goed waarom herdershonden ooit gefokt zijn en wat de genetische karaktereigenschappen van je herdershond zijn.

In de ras- en genetische eigenschappen van de Zwitserse witte herder zijn er twee (mega) grote drijfveren in het brein van je herdershond:

1. Waken en verdedigen wat voorkomt uit de eigenschappen van zijn voorouders die vaak als geleide-, waak-, verdedigings-, diensthond gebruikt werden.Vandaar dat velen moeite hebben met mensen en honden die te dicht de persoonlijke ruimte oftewel territorium naderen (van hun of van het baasje).Veel herderachtigen en ook veel van onze witje dragen deze werkdrive en gevoeligheid diep in hun DNA. Als pup en jonge hond zijn ze al (extra) alert en reageren ze sneller en intenser op prikkels omdat hun zenuwstelsel vanaf het begin hoog is afgesteld. Doordat ze van oorsprong alert moesten zijn op beweging en geluid, o.a. bij onraad, en ongewenst bezoek en dus bij het waken en beschermen van huis en haard maakt dat ze ook nu nog constant bezig zijn met hun omgeving te scannen en zonder een goede socialisatie, opvoeding en de juiste sturing en begeleiding kan dit makkelijk uitgroeien tot overprikkeling en oncontroleerbaar (reactief) gedrag. 

2. Beweging: herders hebben daarnaast een bewegingstrigger, wat wil zeggen dat extra gevoelig zijn voor beweging en ze daarbij een controle erop uit willen oefenen, vaak de beweging willen stopzetten, desnoods met geweld (komt o.a. van het zgn hoeden, op de plaats houden of stilzetten en daarnaast het in beweging zetten (het (schapen) drijven.

Zelfstandig beslissingen nemen

Daarbij zijn veel herdershonden van nature zelfstandig van aard en destijds gefokt om zelf beslissingen te nemen, wat een kenmerk is van hun herdersinstinct. En heel veel herders zijn ook tegenwoordig nog steeds heel goed in staat om nu zelfstandig keuzes te maken. Ze zijn daarbij moedig, hebben doorzettingsvermogen,  inzicht en intelligentie. En ze zijn vooral erg geïnteresseerd in alles om zich heen. Dat zorgt dat ze tijdens wandelingen vaak heel oplettend zijn en heel veel herders zijn continu met hun omgeving bezig want alles wat snel beweegt, vraagt er in zijn ogen gewoonweg om achtervolgd te worden, en natuurlijk worden ook allerlei "interessante" geurtjes feilloos opgepikt, wat betekent dat je hond erg bewust is (en daardoor vaak aanstaat) bij alles wat er door de straat/wijk of bos heeft gelopen.  Of dat nou de kat van de buren is, een vreemd persoon, een konijntje of de hond van de overburen waar hij zo'n hekel aan. Hij ruikt het, hij weet het en zal ernaar willen handelen en iig de informatie willen vergaren en zo kunnen duiden/bepalen wat hij er mee moet. 

Geluidsgevoelig en waakzaam

Daarnaast zijn veel herders gevoelig voor geluid en komt angst voor harde geluiden ook vaak voor. Maar ook in onze drukke samenleving, wat vaak een prikkelende en stimulerende omgeving is voor je hond en ook de "alledaagse" geluiden, zoals de voetstappen van de overbuurman, rennende kinderen of stepjes e.d. die voorbij komen, triggeren vaak je hond en zorgen dat hij alert en waakzaam is en blijft. Daarbij van oorsprong zijn veel herdershonden gefokt om huis en haard en eigendommen te beschermen. Dit betekent dat ze extra gevoelig zijn voor geluiden die kunnen voorspellen dat een vreemde hun territorium betreedt.. En velen nemen hun taak erg serieus. 

Zachte sensitieve kant

Maar daarnaast is je intelligente witje, vaak ook sensitief en fijngevoelig met een een subtiele antenne voor spanning of stress in de omgeving waar hij of zij leeft, en hun vaak zachte kant maakt ook wel dat je witje vaak niet zo goed tegen opgelegde druk kan. Kortom, baasjes die niet volledig bewust zijn van wat je witje echt nodig heeft kunnen soms meer kwaad dan goed doen. Witjes zijn gemaakt om bij en met je te zijn, samen te werken en te denken, waarbij je met een bewuste regulatie  de emoties, vaak snelle opwinding of stress in balans kunt houden. Regels en kaders horen er zeker bij, maar de meeste witjes gedijen het best als je ze motiveert, mentaal en fysiek uitdaagt en stimuleert. Anders kunnen ze makkelijk verstrikt in de spanning en eigen stress en opwinding die ze dan te vaak ervaren. Dat is wel iets waar je je hond bij moet helpen: want veel witjes kunnen niet vanzelf zakken in hun energie en opwinding of stress. En als je je hond structureel overvraagt ontstaat er vaak:

• Een chronisch verhoogd stressniveau 

• Altijd of gelijk aan staan, hyper opgewonden gedrag in veel omstandigheden en situaties met prikkels (geur, visueel, auditief)

• Geen mogelijkheid meer om zelf te ontspannen, binnenshuis en de eerste stap buiten de deur gelijk alert, opgewonden en omgeving scannend

• Daarbij hoort dan oncontroleerbaar en explosief reactief gedrag 

  enzovoort

  Kortom: je hond heeft dan onvoldoende vaardigheden en geen mogelijkheid meer om prikkels goed te verwerken.
  

Veel baasjes denken dat hun hond vooral ‘meer moet doen’ of ‘meer moet bewegen’. Maar constant geactiveerd worden betekent vooral "niet leren ontspannen". Zeker niet zonder goede begeleide en stapsgewijze en bewuste blootstelling aan prikkels in een bepaalde setting of omgevingen waarbij een gecontroleerde en hanteerbare lichte stress kan en mag ontstaan, zodat er toch een leerproces kan ontstaan.

Hierbij is het van cruciaal belang om steeds een beetje meer veerkracht en regulatie op te bouwen. Denk aan:

• Gecontroleerde en gekanaliseerde prikkelblootstelling

• De juiste balans tussen actie en rust, met timing en bewustzijn

• Een baasje die de tijd neemt, rustig en kalm blijft (ademen) en de hond ruimte en tijd geeft en als het nog eens misgaat, niet gelijk gaat corrigeren

• Een veilige omgeving waarin de hond kan leren zonder te hoge of constante druk. Durf de tijd en ruimte te nemen, ben bewust van het leerproces dat moet ontstaan, je hond heeft jou nodig als baasje, die het goede voorbeeld geeft en dat is rustig en kalm en doortastend en duidelijk voorspelbaar gedrag. Controle houden en sturing geven.

Angstige honden

Als je een hond hebt die bang en angstig is, is training in omgevingen met prikkels ook niet altijd gelijk de beste oplossing. Want angst en onrust zijn emotionele toestanden die de werking van de hersenen op dat moment veranderen. De hersenen zijn dan constant bezig met het scannen naar gevaar. De hersengebieden zoals de amygdala (betrokken zijn bij het detecteren van bedreigingen) maken overuren, terwijl stresshormonen het lichaam voorbereiden op een vlucht, vecht of bevriesreactie. Leren en opslaan van nieuwe informatie is dan bijna niet mogelijk, de hersenen en het lichaam staan in de overlevingsmodus. Om te kunnen leren, moet het brein zich veilig genoeg voelen om nieuwe informatie op te nemen. Kortom, het stressniveau moet eerst dalen, het is een heel belangrijke factor om te veranderen hoe situaties door je hond wordt voorspeld en geïnterpreteerd. Je kunt aan de slag gaan met algehele (dagelijkse) en stressverlaging en stressverlaging a-la-minute , dit kun je bereiken door direct de afstand te vergroten, de tijd en rust te nemen, en indien mogelijk en de intensiteit van de prikkel te verminderen, al heb je daar niet altijd controle over. Pas als de emotionele basis goed is en er is rust en vertrouwen dan pas is training een waardevol hulpmiddel. 

Opvoeding en trainen van je hond

De opvoeding van je intelligente en baasgerichte herder hoeft verder niet altijd zo moeilijk en lastig te zijn, zeker niet als je positief traint en werkt met de intrinsieke motivatie van je hond, veel herders werken graag voor iets lekkers, al blijft spel zoals jagen en drijven vaak de ultieme beloning, zie ook ook de blogs over spelen met je hond en de fantastische jacht en motivatiespeeltjes met echt bont en leer.

Maar herders zijn heel intelligent en pikken dus net zo snel de verkeerde dingen op als de goede. Het is heel goed je daar van bewust te zijn en ongewenst gedrag probeert te voorkomen, er is niet zoveel ruimte voor "fouten" en ongewenst gedrag is zo aangeleerd. 

Dat geldt ook voor de omgang met andere honden, als pup is er vaak veel ogenschijnlijk sociaal contact en spel, juist met het doel om te socialiseren, maar ben bewust wat je herderpup vaak aan t oefenen en ontwikkelen is. Het begint vaak bij het spelen, want spelen bij herders volgt vaak verschillende reeksen van de reeks van roofzuchtig gedrag. Je hebt het stalken, achtervolgen/opjagen en het grijpen/tot stilstand brengen. De lichaamstaal is tijdens het spelen wel beduidend anders met ontspannen houding en blik, spelbogen, geremde beten enz enz. Maar soms kan zelfs het roofzuchtige instinct optreden en wordt het emotionele systeem van PLAY-circuit uitgeschakeld en SEEKING ingeschakeld. Dit gebeurd vooral wanneer grotere honden met kleinere hondjes spelen, verhoogde opwinding hebben, met een associatieve toename van dopamine die elk patroondeel van de JACHT ondersteunt, dat wil zeggen als er voor de hond herkenning van de verschillende elementen uit de jachtgedragingen is, deze (interne) reeks gedragingen worden versterkt door toename van dopamine.   En daardoor kan het spel dus zomaar opeens omslaan naar echte prooidrift! 

“Wanneer deze omschakeling gebeurd, is je hond opgewonden maar niet langer emotioneel betrokken, hij richt zich dan alleen nog maar op de PROOI!” De aangeboren (stop)noodrem voor dit soort van “moordgedrag" werkt dan niet. Lees ook de blog "Waarom kunnen honden ineens agressief worden naar kleinere honden?"

Reactiviteit bij herdershonden

Een van de meest voorkomende gedragsproblemen bij puber en volwassen honden is reactief gedrag naar andere honden of mensen. Ook bij de herdershonden komt veel reactiviteit en gevoeligheid voor geluiden en beweging heel vaak voor: van binnenuit door een verhoogd bewustzijn van beweging en een natuurlijke beschermingsdrang en natuurlijk door tal van externe factoren zoals eerdere slechte ervaringen en/of onzekerheid, beperkingen door de lijn en (mis)communicatie met hun baasje door spanning etc op de lijn, het gedrag en lichaamstaal van de andere hond enz. 

En zoals je inmiddels weet is je herdershond een topper in het ontdekken van beweging. Ze vinden het vaak heel moeilijk om de omgeving "gewoon te negeren". Subtiele veranderingen, zoals een persoon of met hond die van een afstand komt aanlopen, trekt zeker de aandacht. En ook snel of onregelmatig bewegende objecten kunnen hun herdersinstincten activeren, waardoor ze gefrustreerd raken als ze niet in staat zijn om te handelen naar hun impulsen om de dingen om hen heen te controleren.

Daarbij zijn veel puber en jong volwassen honden overbelast geraakt door constante prikkelblootstelling, vaak van pup af aan, zonder effectieve zelfregulatie. Eigenlijk wordt het neurologische zenuwstelsel structureel overvraagd met als gevolg:

• Een chronisch verhoogd stressniveau

• Verminderd vermogen om te herstellen 

• Vaak verhoogde opwinding en hyper of overgevoelig voor prikkels, ook al op grotere afstand

Lees ook eens https://www.dogcases.nl/post/kan-je-bij-een-volwassen-hond-ook-het-gedrag-nog-veranderen

Werk vooral in de comfortzone van je hond. 

Bedenk dat je hond zich veilig en comfortabel moet voelen, dan pas kan er een leerproces plaatsvinden. Dit noemen we ook wel, de comfortzone van je hond. In die zone heeft je hond nog aandacht voor jou, neemt bijv. nog lekkers aan en kan vrijuit snuffelen of spelen. De lichaamstaal is ontspannen en je hond kan zijn of haar energieniveau gemakkelijk aanpassen. Door eerst sterke vaardigheden en positieve ervaringen op te bouwen in de comfortzone, leg je de basis voor echte, blijvende verandering en kan je hond meer uitdagende omgevingen aan.

Elke hond reageert anders.

Stel jezelf eens de vragen:

• Waar en wanneer leert jouw hond het makkelijkst en voert je hond het gevraagde of gewenste gedrag makkelijk uit?  

• Zijn er bepaalde voorwaarden? (bijv. geen andere honden, geen andere mensen, is er een specifiek tijdstip, het weer, een specifieke omgeving, binnen of buiten, enz.) Als je weet dat er een aantal (rand)voorwaarden zijn die "precies goed" moeten zijn voor jouw hond om te kunnen leren en denken, dan weet je ook dat de comfortzone oftewel de leerzone van je hond niet supergroot is en dus ook gemakkelijk verstoord kan worden en dat is iets om in je training dan rekening mee te houden en deze zone te gaan vergroten.
  

Om je honden in deze zone te houden werk je met voldoende afstand, let je op de intensiteit en de duur van de sessies en veel succesvolle herhalingen, zodat je het zelfvertrouwen en de vaardigheden van je hond op kunt bouwen. Het is geen kwestie van “steeds maar meer prikkels toevoegen”, maar van doelbewuste, neurologisch onderbouwde stimulatie die het stresssysteem van de hond ondersteunt en reguleert. Korte of langere wandelingen en activiteiten

Een kortere wandeling biedt vaak onvoldoende tijd en teveel aan prikkels om de spanning, die vaak al bij vetrek ontstaat te reguleren. Honden hebben een natuurlijke “landingstijd” nodig. Ze moeten leren omgaan met nieuwe situaties, spanning loslaten, en hun energie kanaliseren. En te vaak zie je dus nog honden die gespannen, gefrustreerd of opgewonden zijn, zeker bij veel kortere wandelingen, want vaak vullen deze wandelingen de mentale emmer van je hond niet. De frustratie en spanning stapelt op en je hond is alert en focust op alles en bij minste of geringste is er reactief gedrag. Er is eigenlijk te weinig ruimte en tijd voor het zenuwstelsel om alle geuren, geluiden, bewegingen etc te verwerken. Geef je hond de ruimte en de tijd en wandel eens wat vaker in een (voor ons saaie) omgeving, alleen de geuren zijn al prikkels genoeg voor je hond en lees de blog https://www.dogcases.nl/post/leer-het-gedrag-van-je-hond-beter-begrijpen-en-kijk-eens-door-de-neus-van-je-hond

Activiteiten voor je herdershond 

Herdershonden gedijen goed als ze hun natuurlijke instincten kunnen vervullen. Dus speuren en detectie, het hoeden van schapen of als alternatief ballen (treibball) behendigheidstraining is heel goed om te doen.

Zorg ook eens voor een andere soort beweging c.q. training, gebruik jacht en motivatiespeeltjes of een trainingshengel https://www.dogcases.nl/post/motiveren-en-belonen-van-je-hond-met-de-trainings-en-motivatiehengel

Geef je hond veel meer mentale uitdaging en verrijking, zie ook - https://www.dogcases.nl/post/wat-voor-verrijking-enrichment-vindt-jouw-hond-t-leukst - https://www.dogcases.nl/post/geurspelletjes-met-je-hond  - https://www.dogcases.nl/post/spelenmetjeintroverteofextravertehond

Kortom: het is belangrijk te beseffen welke erfelijke en genetische raseigenschappen (nog) voorkomen in je hond en het belang ervan niet onderschat. Je hond heeft ze en moet er iets mee doen, verbieden leidt tot frustratie en die leiden tot gedragsproblemen. De werkeigenschappen zijn voor de hond een uitlaatklep en je kunt er je hond geen groter plezier mee doen dan door er op een goede manier inhoud en vorm aan te geven en in plaats van wat veel hondenbezitters doen, namelijk er tegen strijden, is het toch veel en veel leuker en beter om samen te werken, je hond te coachen, te begeleiden en te stimuleren. 

En met een beetje kennis en verdieping kun je zijn (werk) eigenschappen juist gebruiken om een nog sterkere band te krijgen en samen te genieten van alles wat het leven jullie biedt. Focus op kalm en relaxt gedrag

En is het veel belangrijker in de ontwikkeling van je pup en puberhond om te focussen op kalm en relaxt gedrag, is allerlei situaties en omstandigheden en juist een heel gecontroleerde, gekanaliseerde en stapsgewijze blootstelling aan prikkels. Met een goede zorgvuldige balans tussen actie/beweging en rust en daarbij terug naar een kalme en relaxte mindset. Niet meer activiteiten, maar bewust kiezen en opbouwen en in balans met andere vaardigheden die ontwikkeld moeten worden, zoals werken aan jullie relatie en de band en het vertrouwen in elkaar versterken.

Management is in de eerste fase essentieel, beheer de reactiviteitstriggers

Beperk de voorlopig de mogelijkheden in je huis waar je hond reageert op de prikkels. Laat je hond niet de gehele dag voor het raam of de deur waken en reageren op alles wat voorbij komt. Het gedrag binnenshuis neemt je hond ook mee naar buiten en die state of mind voedt ook het gedrag en de reactie buitenshuis.

Geef je hond voorspelbaarheid en duidelijk en vertel je hond wat hij juist wel moet doen i.p.v niet moet doen. Lees ook de andere blogs, bijv. over frustratie met een heleboel tips en handvatten over het managen van het gedrag van je hond.

Om de lengte van de blog een beetje te beperken, even een verwijzing naar de verschillende blogs over het trainen en opvoeden van je hond, https://www.dogcases.nl/blog/categories/training-en-opvoeding-van-je-hond

Wil jij leren hoe je een herdershond werkelijk begeleidt, niet door hem ‘in toom te houden’, maar door hem veilig te leren zakken, reguleren en vertrouwen op te bouwen, neem dan eens vrijblijvend contact op om je hond beter te begrijpen en leer het contact en de relatie met je hond te verbeteren zodat automatisch ook het gedrag verandert.  Want gedrag begint niet bij de hond. Het begint bij de relatie en jullie band. En dat begint bij jou.

En wie weet ga je je hond nog beter begrijpen en kun je jullie relatie en band nog bijzonderder maken en waardoor jullie je allebei heel fijn en op je best voelen bij elkaar?

Meer lezen of hulp nodig?

Lees ook de andere blogs over het gedrag van je hond op en je weet, heb je hulp nodig bij de opvoeding, het gedrag of de angst c.q. stressvermindering van je hond, neem gerust vrijblijvend contact op, stuur e-mail naar info@dogcases.nl. Ik hoor en help je graag.... Vind je het leuk en boeiend, laat het me weten en blijf vooral de blogs lezen, ook over geluidsangst:

https://www.dogcases.nl/post/help-je-hond-bij-angst-ook-voor-vuurwerk-en-harde-knallen

https://www.dogcases.nl/post/wat-kun-je-doen-als-je-hond-bang-is-van-harde-geluiden

https://www.dogcases.nl/post/wanneer-gehoorbescherming-voor-je-hond-gebruiken

https://www.dogcases.nl/post/waarom-zijn-veel-honden-bang-er-in-het-donker

En ik lees jullie bevindingen natuurlijk graag in de reacties.

Kees van Sundert

Erkend en gekwalificeerd gedragstherapeut voor honden bij www.dogcases.nl en erkend RelaxoPettrainer en onder meer gespecialiseerd in reactieve en overmatig opgewonden en enthousiaste honden, stress bij honden, onzekerheid, angsten zoals vuurwerkangst, verlatingsangst, reactief gedrag binnenshuis, bijv. naar bezoek of buitenshuis naar mensen of andere honden.

Daarnaast professioneel hondenfotograaf bij Inspired by Bandhu Hondenfotografie www.jouwhondopdefoto.nl en voor de allerleukste hondencadeautjes https://dogcaseswebshop.com/