Oververhitting door een te dikke vacht?
- Kees van Sundert
- 1 jul
- 8 minuten om te lezen
Oververhitting door een te dikke vacht? Scheer nooit de dikke vacht van je hond...
Er bestaat nog veel onwetendheid over hyperthermie, oftewel oververhitting bij dieren. In sommige gevallen worden zelfs vachten afgeschoren, uitgedund of van de onderwol ontdaan.
Je hoort ook vaak dat hondenbaasjes denken dat honden alleen via hun voetzooltjes zweten" en warmte verliezen door te hijgen, maar dat is niet zo. Ook honden zweten net als wij over hun hele lichaam en ze verliezen aanzienlijk meer warmte door te zweten via hun behaarde huid dan via hun voetzolen of neus... alleen is het zweet onder de haren moeilijker te zien!
Honden hebben net als mensen eccriene en apocriene zweetklieren. De eccriene zoals op de voetzolen monden direct uit op het huidoppervlak en zijn niet verbonden met haren. Apocriene zweetklieren bevinden zich aan de basis van de haarzakjes, dus alleen in behaarde gebieden. En honden hebben veel meer zweetklieren in de behaarde gebieden dan eccriene zweetklieren, die dus in de voetzolen en de neus uitkomen. Hoe reguleren honden hun lichaamstemperatuur?
De lichaamstemperatuur van je hond ligt rond de 38 °C. Uit onderzoek van o.a. dierenfysioloog Charles Richard Taylor bleek dat honden hun warmte in verschillende omgevingstemperaturen op verschillende manieren kwijtraken.
De omgevingstemperaturen waarin dit werd onderzocht, varieerden van warm, 21 °C tot zeer heet (41 °C).
Bij een omgevingstemperatuur van 21°C verliezen honden veel warmte door convectie vanwege het grote verschil met hun lichaamstemperatuur, terwijl slechts een klein deel door verdamping verloren gaat. Convectie – Warmte die van de huid naar de omringende lucht wordt afgevoerd. Een dikke vacht vertraagt dit proces door isolatie.
Bij een omgevingstemperatuur van 26-31°C is er al veel minder warmteverlies door vacht (convectie) omdat de omgevingslucht dichter bij de lichaamstemperatuur van je hond ligt.
Bij een omgevingstemperatuur van 31°C komt ongeveer 40% van het warmteverlies nog door de vacht en 20% aan ademhalingswarmteverlies: verdamping van zweet van voetzolen, neus en apocriene klieren. Verdamping – Temperatuurdaling door verdamping van water uit de luchtwegen of zweet.
Bij een omgevingstemperatuur van 36°C is er bijna geen potentiële warmteverlies door convectie (de luchttemperatuur rond de hond is bijna gelijk aan de huidtemperatuur van je hond, die meestal een paar °C lager is dan de centrale lichaamstemperatuur).
Hoewel je hond blijft zweten, gebeurt 75% van het warmteverlies nu door het hijgen.
Bij een omgevingstemperatuur 41°C voert je hond nu bijna twee keer zoveel warmte af als bij 31°C. De lucht rondom je hond warmt hem of haar nu op aangezien de temperatuur van de lucht/omgeving van je hond hoger is dan de lichaamstemperatuur. 90% van het warmteverlies gebeurt door te hijgen. Hijgen
Hijgen is voor honden een effectieve manier om af te koelen, maar let op: het is ook een grote belasting voor het lichaam, zeker voor het hart en de luchtwegen. Daarom is het belangrijk dat oude honden, honden met overgewicht, hondenrassen met extreem korte schedel en platte/korte snuit en honden met hart- of ademhalingsproblemen beter niet langdurig zwaar mogen hijgen en dat je ze beter koel kunt houden c.q. in koelere omstandigheden/ruimten laat blijven.
De illustratie laat zien hoe honden warmte verliezen onder verschillende omgevingsomstandigheden (omgevingstemperaturen). Constante lichaamstemperatuur
Het lichaam van je hond of kat moet een constante temperatuur van 38 tot 39 graden houden, afhankelijk van de grootte. De dekharen, de onderwol, de huid en onderhuid (met vetcellen) zorgen voor isolatie. De lichaamstemperatuur moet ook in elk seizoen constant blijven. Dus dit geldt zowel in de zomer, in de hete zon, als in de schaduw en bij een winterwandeling bij -5°C, en ook weer een uurtje later bij de kachel bij +22°C in huis.
De vacht is hierbij een heel belangrijk onderdeel van de isolatie.
"Denk eens aan je thermoskan, die bij het schaatsen de chocolademelk warm houdt en 's zomers de limonade koel. Zou je die dranken in een gewone, enkelwandige fles doen dan koelde je chocolademelk af en werd de limonade warm. De dikte van de wand, en dan vooral de isolerende luchtlaag ertussen, is duidelijk van belang".
Die luchtlaag is normaal gesproken ook voldoende aanwezig tussen de haren, en dan met name in de onderwol in de vacht (maar natuurlijk niet als deze helemaal vervilt is).
Bovendien werkt de vacht als een parasol, zodat de zonnestraling niet direct de zongevoelige huid bereiken kan. Zonverbranding door UV-B straling, en DNA-schade door UV-A straling wordt door een intacte, gepigmenteerde vacht tegengegaan. Zeer kortharige en wit/lichtgetinte dieren zijn dus extra gevoelig.
Bontjas...?
Helaas wordt de vacht ten onrechte als een extra bontjas gezien, maar die vergelijking gaat niet op. Als mensen in een 'te warme' omgeving zijn ( +25 graden) of zelf warmte-overschot creëeren door inspanning wil ons lichaam die warmte kwijt. De bloedvaten verwijden zich (de huidhaarvaten kleuren je vel dan rood) zodat het bloed warmte kan afgeven aan de koelere omgeving. Bovendien voeren exocriene (op de huid uitmondende ) zweetklieren lichaamsvocht af. Daarbij verlaat niet alleen vocht maar ook warmte het lichaam. En nog mooier is dat dat vocht verdampt op de huid, wat ook weer verkoeling geeft.
Suzan Schepers (professioneel hondentrimster meldde mij dat“ Er zit een groot verschil in de ondervacht. Deze heeft wel degelijk een isolerende functie. Heb je een castraat dan wordt het al helemaal een ander verhaal. Castratie veranderd de hormonen en dit zorgt voor een vacht verandering. De rui periode die start met het loslaten van eerst de ondervacht daarna het dekhaar. Honden met een blok verharing zoals de herders, openen de haarschacht waardoor de nieuwe haren de oude eruit duwen. Zo komt een nieuwe schone vacht 2 maal per jaar. Tenzij mensen blijven borstelen en kammen dan creëren ze een constante rui. Met een castratie laten haren vaak niet meer los waardoor de vacht dikker en wollige wordt. Deze vacht heeft hulp nodig om te zorgen dat er lucht kan komen bij de huid. Doordat er geen lucht bij de huid kan liggen ook bijvoorbeeld hotspots op de loer. Bij een kriebel bijten en likken honden en dat gaat broeden. De dierenarts zal dan ook de aangedane plek scheren en dan behandelen. Dus dan is helpen dmv effileer en kam techniek in mijn ogen altijd een grote hulp voor de hond.Ben ik als trimster voor kort scheren van een herder? Nee absoluut niet!Ben ik van mening dat je met een blazer en goede borstel/kambeurt je hond helpt bij de warmte? Zeker wel! Stroming van lucht tussen de haren koelt een huid af. Is de vacht zo dik dat er geen lucht meer bij kan kan een hond en ook kat zeker in de problemen komen” aldus Suzan en waarvoor dank.
Wat is de manier om met een hond de zomer veilig door te komen?
Laten we eens kijken wat je hond zelf doet...
Allereerst valt het op dat een hond al snel gaat hijgen, zowel bij inspanning als in een warmere omgeving. Het is een mechanisme waarbij de warmte via de ademhaling aan de omgeving wordt afgegeven. Tegelijkertijd haalt het dier daarmee koelere omgevingslucht binnen, een heel efficient systeem dus. Dat is niet zielig, maar wij raken geattendeerd, bezorgd of misschien zelfs geïrriteerd door dit gehijg. Maar laat hem gewoon hijgen, en beklaag hem niet. De extra aandacht die hij ermee krijgt maakt dat hij graag in jouw buurt komt hijgen. Je beloont hem er voor met een aai of lieve woordjes.
Katten hijgen minder snel maar kiezen een houding en een ligplaats waar ze het minste last van de warmte hebben. Let er bij hen op dat ze niet per ongeluk opgesloten raken (tuinhuis, zolder) waar ze verstoken zijn van drinkwater en kattenbak.
Een veelvoorkomende manier om warmte af te voeren is plat op de buik op een koele ondergrond te gaan liggen. Honden liggen dan vaak op hun zij en strekken zich uit om hun oppervlak te vergroten, waardoor de huid maximaal wordt blootgesteld voor koeling. En regelmatig liggen honden plat op hun buik met uitgestrekte poten, omdat ze via de minder behaarde delen (buik, oksels, liezen) sneller warmte kwijt kunnen aan de koele ondergrond. Vaak zie je dat je hond regelmatig van plek wisselt en een nieuwe koelere plek zoek omdat de vorige is opgewarmd.
Let op “Ademhalingswarmteverlies door hijgen begint pas het hoofdmechanisme over te nemen als de temperatuur van de hond en de omgevingstemperatuur samenkomen, dwz rond 36°C.
De omgevingstemperatuur waarbij honden gaan hijgen kan lager zijn bij honden met overgewicht, honden met dikke vachten, grote honden, honden die niet gewend zijn aan de hitte, honden met korte schedel of snuit, honden met luchtwegaandoeningen, oudere honden en honden met hartproblemen conditie.
Het bioritme van onze honden heeft zich behoorlijk aangepast aan ons leefschema. Tijdens veel warmere perioden moeten onze wandel en trainingsschema's toch aanpassen. Plan dus de wandelingen in de hele vroege ochtend of late avond, blijf tussen 10.00 en 21.00 uur 's uit de (dan sterke) zon en natuurlijk zullen de meeste hondenscholen hun lessen en activiteiten ook aanpassen aan het weer. Maar heel veel honden zijn zonaanbidders en je snapt soms niet hoe ze het in de blakerende zon uithouden. Zolang het een gezonde hond is hoeft dit geen bezwaar te zijn om eventjes een tijdje in de zon te liggen. De koudere ondergrond vormt meestal net de tegenhanger van de hete zon, zodat de lichaamstemperatuur in balans blijft. Voor honden met artrose kan te lang op een te koude ondergrond stijfheid opleveren. Zorg dan voor een goed slaapkussen of verhoogd ligbed. En overleg met de (homepatische) dierenarts voor ondersteuning. Lees ook de blog https://www.dogcases.nl/post/rust-en-slapen over slapen van je hond.
Katten trekken zich doorgaans minder van 'ons' leefritme aan, en stemmen hun activiteiten vanzelf wel af op de omgevingstemperatuur.
Beschermende vacht
Ben er wel van bewust dat een dunne of getrimde vacht, zeker met weinig tot geen pigment, zonnestraling doorlaten. Je hond (of kat) zelf heeft daar geen weet van en kan verbrandingen en erger oplopen. Ook (niet tot) matig gepigmenteerde, kortbehaarde oren en snuiten van 'normale vachten' zijn gevoelig voor zonnebrand en uiteindelijk voor huidtumoren. Laat deze zonliefhebbers gewoon niet buiten tussen 11.00 en 18.00 uur 's middags.
Een gezonde hond kan normaal gesproken goed omgaan met onze Nederlandse temperaturen, zeker als hij of zij zelf de rustplek mag kiezen. Kortom...laat de kat met rust en je hond lekker bepalen waar hij of zij gaat liggen, en laat ze rustig hijgen. Zorg wel voor vers en koel water en zet op de benauwdste momenten vd dag eventueel een ventilator.
Kortom, laat ze lekker lui zomervakantie houden. Is je hond een erg actief type, dwing hem dan tot wat meer rust en laat de iig bal thuis.
En vooral: laat de onmisbare en goede huidbeschermende vacht zoveel mogelijk met rust. Natuurlijk moet deze klitvrij zijn maar laat de onderwol zoveel mogelijk intact. Déze haren vormen juist de thermoskanlaag! Voor honden met vachten die geknipt, geschoren of geplukt moeten worden is het belangrijk een vachtlengte van zeker anderhalve cm, bij lichte dieren zelfs meer centimeters, te sparen. Kies een goed opgeleide en verstandige trimmer die weet wat hij of zij doet.
Een fijne veilige zomer allemaal
En je weet, heb je vragen of hulp nodig bij het gedrag van je hond, je mag altijd vrijblijvend contact opnemen, stuur een berichtje naar info@dogcases.nl Kees van Sundert
Erkend en gekwalificeerd gedragstherapeut voor honden bij www.dogcases.nl en onder meer gespecialiseerd in stress bij honden, onzekerheid, angsten zoals vuurwerkangst, verlatingsangst, reactief gedrag binnenshuis, bijv. naar bezoek of buitenshuis naar mensen of andere honden.
Daarnaast professioneel hondenfotograaf bij Inspired by Bandhu Hondenfotografie www.jouwhondopdefoto.nl en ben je op zoek naar de leukste, beste en lekkerste producten voor je hond of kat, kijk eens op https://www.dogcaseswebshop.com, https://dogcaseswebshop.com
Bronnen: David Marlin https://askanimalweb.com/how-do-dogs-regulate-their-body-temperature-and-is-sweating-important/
Opmerkingen